Zer da zuretzat psikomotrizitatea?
Modurik sinpleenean
esanda, mugimenduaren eta psikismoaren arteko erlazioa azaltzen duen terminoa.
Haurraren kasuan, termino horrek agerian jartzen du haurraren garapen
psikologikoan mugimenduak duen garrantzia. Hau da, psikomotrizitateak
gorputzaren mugimenduaren bidezko haurraren garapenean jartzen du arreta.
Haurraren garapen psikologikoa gorputzaren mugimenduaren bitartez ematen da.
Gorputzaren bitartez, baina kanpoko munduarekin
harremanetan.
Nolako eboluzioa izan du psikomotrizitateak bere
sorreratik gaur egun arte?
Eboluzio interesgarria egon da. Eta
eboluzio hori, nahitaez, 68ko maiatzetik pasatzen da. Garai hartan adierazpen
askatasuna maila guztietan egon zen, baina askatasun hori pixkanaka murriztu
egin da. Nahiz eta gaur egun ideia zoragarri haiek oraindik egon badauden,
buruan soilik gelditu zaizkigu, ez praktikan, ez eguneroko bizitzan. Ez dute
aplikazio praktikorik gure egunerokoan.
Oso zaila da berrikuntza
pedagogikoa gauzatzea. Aurrerapausoak eman genituen, baina gero gelditu eta
atzeraka joan gara. Begira Frantzian zer egin zuten instituzio
freinetiarrarekin. Freinet formazio ofizialak errekuperatu du, eta haren
filosofia eta pedagogia desegin ditu. Egun ez da existitzen. Freineten
pedagogiak bazituen berrikusi eta aldatu beharreko gauzak, baina gauza da
filosofia desagertu dela. Jada ez dago mugimendu pedagogikorik
Frantzian.
Zenbat baliosten da psikomotrizitatea gaur
egun?
Uste dut gaur egun ez zaiola behar adinako garrantzirik ematen
gorputzaren mugimenduaren bidezko garapen psikologikoari. Ez da kezka
pedagogikoaren ardatz. Egun ezagutza kognitiboari garrantzi handiagoa ematen
zaio. Nire irudiko, gehiegi baliosten da alderdi kognitiboa eta emozioekin,
jolasarekin, ekintzarekin zerikusia duen oro mugatzen du. Eta sarritan ez gara
ohartzen arlo kognitiboa gorputzarekin eta kanpoko munduarekin dugun
harremanaren bitartez garatzen dela. Haurrak duen lehen ezagutza ez da
kognitiboa, korporala baizik.
Presioak daude gurasoen eta instituzioen
aldetik haurra ahal den azkarren irits dadin gizaki kognitibo eta afekturik
gabekoa izatera.
Zergatik uste duzu ez zaiola garrantzi
handiagoa ematen? Lehendabizi, mundu arrazional batean gaudelako.
Bertan, haurrak berehala bihurtu behar dira heldu. Segituan pentsatu eta jokatu
behar du heldu batek bezala. Ahaztu egiten dugu haurrak bere benetakotasun eta
berezitasun propioa duela eta ez duela helduarenarekin zerikusirik. Haurraren
heldutze bat dago. Jakina haurrak heldu bat behar duela garatzeko, baina ez
diezaiola presarik sartu.
Haurraren originaltasunari dagokionez,
espresioz, emozioz eta akzioz betetako gizakia da; hori da
haurra.
Bestalde, egia da gure gizartean haurrek enbarazu egiten dutela;
gurasoei enbarazu egiten diete, irakasleei enbarazu egiten diete... ez
daukatelako direna izateko eskubiderik, benetakoak izateko
eskubiderik.
Nola eman geniezaioke horri
buelta?
Benetan, eskolan beharko litzatekeen iraultza da haurra
ebidentzian jartzea bere emozioekin. Eskolan, orokorrean, ez guztietan, ez dira
kontuan hartzen emozioak eta haurraren bizitza emozionala. Zenbait hezitzailek
ulertu dute haurrari hitza eman behar zaiola, baina orokorrean, haurrari ez zaio
hitzik ematen. Ez zaio uzten bere emozioak, beldurrak adierazten. Emozio hori
edonolako adierazpenaren bidez, ahozkoa zein ez ahozkoa, agertzen ez bada,
barruan erreprimituta gelditzen da, eta horrek ez dio uzten haurrari
ikaskuntzara bideratuko duen lasaitasuna eskuratzen eta mundura irekitzen. Eta
hori da arazo handiena, baita praktika psimotrizitateari buruz hitz egiten ez
badugu ere. Praktika psikomotrizatateaz haratago ere haurra bere
originaltasunean errespetatu behar da. Bere emozioak adierazten utzi behar zaio,
haurra batez ere emozioz betetako gizakia baita.
Zer
desberdintasun dago emozioak adierazten uzten zaien eta uzten ez zaien haurren
artean?
Emozioek bere baitan dutena erreprimitzeak gorputza
ezegonkortzen du eta gorputzaren funtzioak ezegonkortzera irits daiteke, hala
funtzio begetatiboak nola harremanekoak (ibili, gauzak hartu...).
Aldi
berean, emozioak gordetzeak funtzio psikikoak ezegonkortzen ditu. Zeren haurrak
ez baitu kanpoko mundua den bezala ikusten. Barruan dituen emozio desitxuratuen
bitartez baino ez du ikusten mundua. Kanpoko munduaren ikuspegi murriztua dauka.
Izan ere, emozioak bere baitan bilduta edukitzean, bere egonezin emozionalean
zentraturik egongo da eta kanpoko munduari itxita. Ondorioz, mundu horrekin duen
harramana oso murritza da; bai komunikazio gaitasunean, bai buruko irudiak
mugitzeko gaitasunean, bai gaitasun kognitiboetan. Niretzat, hemen garrantzitsua
den kontzeptu bat agertzen da: dezentrazioa.
Zeri deitzen
diozu dezentrazioa?
Dezentrazioa kanpoko munduaren eta norbanakoaren
arteko distantzia jakin bat hartzeko gaitasuna da. Niri dagokidanaren eta
kanpoko munduaren artean banaketa garbia egiteko gai baldin banaiz, ni
naizenaren eta kanpoko mundua denaren artean, oso erraz azter ditzaket kanpoko
munduaren parametroak. Haatik, kanpoko mundua nire emozioen eskakizunen bitartez
soilik ikusten baldin badut, are gehiago, isilarazi egin diren emozioen
eskakizunen bitartez, ezin dut kanpoko munduaren analisirik egin. Oso barruan
nago, nire afektuetan oso zentratua, eta beraz, ezin dut mundua objektibotasunez
ikusi.
Haurrari dezentrazio bide horretan joan dadin laguntzeko, oso
kontuan hartu behar den prozesu pedagogiko bat dago. Bertan, praktika
psikomotrizitatea oso bitarteko ona da. Eskola barruan beste bitartekoekin
batera erabil daitekeen tresna da.
Nola gauzatzen da praktika
psikomotrizitatea? Esplika iezaguzu laburki.
Haurrari heldutasun
psikologikoko ibilbide bat egiten laguntzen zaio ekintzatik eta jolasetik
abiatuta. Beste modu batera esanda, egitearen plazeretik abiatuta.
Hori
marko konkretu eta zehatz batean garatzen da, hots, psikomotrizitate aretoan eta
ordubetean. Bertan bi txoko daude eta horietan haurrak inbesti dezake. Horrek
ahalbidetuko dio haurrari gorputzaren plazer libretik hizkuntzaren edo irudiaren
bidez adierazteko plazerera pasatzea. Hau da, gorputzetik hizkuntzara doan
heldutasun ibilbidea egiten du.
Heldutasun ibilbide horrek haurraren
eboluzioa laburbiltzen du gutxi gorabehera hiru urtetan zehar. Horregatik,
praktika psikomotrizitatea egiten dutenean oso azkar eraldatzen dira, heldutasun
ibilbide bat eginarazten zaielako denbora gutxian.
Horri guztiari, noski,
hezitzailearen eta haurraren arteko erlazioaren kalitatea gehitu behar zaio.
Arreta, entzumena, prest egotea, komunikazioa eta proposamenen argitasuna gehitu
behar zaizkio. Hezitzaileak ere segurtasun testuinguru horren parte izan behar
du. Horrek ez dio mugatzen hezitzaileak memento konkretu batean mugak jartzea
eta "hori ez egin" esatea. Zenbat eta gehiago errespetatu haurra, orduan eta
errazago onartuko du hezitzailearen ezezkoa. Zeren ez baita hezitzailearen
sadismotik datorrez ezezkoa. Haurrari bere pentsamenduaren egituraketa
sinbolikoa garatzen laguntzen dion ezezkoa da. Hau da, ez da diziplinazko
ezezkoa, ezezko egituratzailea baizik. Hezitzailearen egiturazko estalkia
deitzen diot horri.
Hezitzailearen jarrera oso garrantzitsua
da. Zer ezaugarri azpimarratuko zenuke zuk?
Komunikazioa da funtsezko
ezaugarria. Baldintza hori ezinbestekoa da. Komunikazioa, noski, norbait entzuna
denean sortzen da, ez bestela. Hezitzaileak haurrari hitza eman behar dio eta
bere buruaz mintza dadin lagundu behar dio, horrek lagunduko baitio haurrari
idatzizko komunikazioari gustua hartzen.
Idazketaren ikaskuntza guztiak
hitzaren eta komunikazioaren ikasketatik pasa behar du
ezinbestean.
Praktika psikomotrizitatea landu al liteke
gazteekin eta helduekin?
Haur Hezkuntzan eta Lehen Hezkuntzako 1.
mailan lantzen da, hor dauka bere osotasuna. Zergatik? Aktibitate guztiak ez
direlako egokiak adin guztietarako.
Praktika psikomotrizitatea
ekintzarako eta jolasteko plazer bezala ulertuta, bitarteko ezin hobea da
haurrari bere estualdiak arintzeko. Estualdia niretzat ez da gutxiesgarria edo
peioratiboa, denok bizi izan baitugu.
Haurraren estualdiak gutxi
gorabehera 7 urtetik aurrera arintzen dira. Haurraren garapen psikologikorako
garrantzitsua den etapa horretan, 6-7 urte arte proposatzen zaizkio jolasak eta
ekintzak eta hor hartzen du garrantzia praktika psikomotrizitateak.
Egia
da geroago ere haurrak arazoekin aurkitzen direla: jarrera arazoak, ikasteko
arazoak... Berriro adierazpen emozionalaren gabeziarekin egiten dugu topo. Kasu
horietan praktika psikomotrizitatea erabil daiteke, baina talde txikietan
soilik. Horrela, Lehen Hezkuntza osoan praktika daiteke praktika
psikomotrizitatea, baina modu berezian eta talde txikietan baino ez.
7
urtetik aurrera haurra beste adierazpen modu batzuez balia daiteke bere garapen
prozesuan: antzerkia, musika, aktibitate kolektiboa... adierazpen artistiko
guztiak. Askoz ere zehatzagoak eta bideratuagoak dira. Esate baterako, ez da
ahaztu behar kirol aktibitate kolektiboa funtsezkoa dela Lehen Hezkuntzan. Kasu
horretan, garrantzitsua da kirola egiterakoan erabiltzen den pedagogia. Zeren
kirol kolektiboa plazera elkarrekin hartzeko da, ez besteak kanporatzeko. Hori
da filosofia. Futbolean jokatzen dugunean ez dugu hamaikak hamaikaren aurka
jokatzen, 22k jokatzen dugu, denok elkarrekin. Kontzeptu hori garrantzitsua
da.
Bada, hori gizarte osoari esplikatu beharko
litzaioke.
Noski, eskola gizartearen isla baino ez da. Are gehiago,
pedagogia gizartearen isla dela esango nuke.
Praktika
psikomotrizitateko gelan modu batera jokatzen da, baina hortik at, beste
geletan, beste modu batera. Nola ikusten duzu koherentzia falta
hori? Praktika psikomotrizitatearen kontestua, maila pedagogiko
hezitzailean, Haur Hezkuntza osora hedatu behar da. Zeren heldutasun ibilbidea
ez baitago praktika psikomotrizitateari atxikituta soilik. Haur eskola guztietan
aintzat hartu beharko litzatekeen helduasun ibilbidea da. Gorputzetik
hizkuntzara, ekintzatik sinbolizaziora, eszentrikoa izaten laguntzeko gaitasuna,
hori da heldutasun ibilbidea.
Edozein modutan, eskola batean ez da
beharrezkoa metodo bat, baizik eta hezitzaileak hartu behar duen bideari
norabide bat ematea. Garrantzitsuagoa da jarrerak lantzea metodoak
baino.
Egia da praktikan zailtasun handiak daudela praktika
psikomotrizitatearen eta gela arrunteko praktika pedagogikoaren artean
koherentzia lortzeko. Psikomotrizitate ikastaroa egiten duten hezitzaileek
koherentziari buruzko mintegi bat egin ohi dute. Bertan, bi urteko prestakuntzan
ikasitakoa eskolan praktikan ezartzeko garaian zerekin topatu diren komentatzen
dute. Eta denek aipatzen dute lankideekin eta instituzioarekin nolako
zailtasunak dituzten. Ikastaroa egin ondoren, haurrak beste modu batera ikusten
dituztela esaten dute, beste modu batera lan egiten saiatzen dira, baina hortik
aurrera ezin dute ezer egin.
Zentro askok praktika psikomotrizitatearen
eskaintza egiten dute matrikulak erakartzeko, baina gero barruan ez dago
koherentziarik.
Zenbait kasutan eskolaren edo beste instituzioen presioak
ere oztopatu egiten du, baina presio handiena filosofia aldaketa da. Zuk ideia
bat eduki dezakezu eta araudi bat egin. Baina gero, filosofia soziala dago, ez
instituzionala soilik, ez gobernuarena soilik, baizik eta gizartearena. "Egin,
egin, egin" esaten du gizarteak eta ez dago haurraren ulerkuntza eta
entzuketaren filosofiarik. Beraz, filosofiak huts egiten duenez, beste guztiak
ere huts egiten du. Zeren nik ez badut zerbaitetan sinesten, ez du elementurik
eraikitzen hori egiteko.
Psikomotrizitate ikastaroa egiten
dute hezitzaileek haurra beste modu batera ikusten dutela aipatu duzu. Zer dute
ikastaro horiek?
Prestakuntza pertsonala. Prestakuntza hori lantzen
da eta eraldatuta ateratzen dira. "Profesional bezala, jada beste leku batean
nago" esan ohi dute. Haurrari begiratzeko modua aldatzen zaie.
Irakasle
eskoletan prestakuntza pertsonala ez dago diseinu kurrikularrean sartuta, ezta
pentsatuta ere. Ez dut esaten zer-nolako prestakuntza pertsonala egin behar den,
horrek ez dio axola, baina gutxienez planteatu egin behar da, eta egun egon
behar duenik ere ez da planteatzen. Hori akats handia da.
Planteatzen
dugun hori ez da utopikoa. Irakasten duten pertsonen eraldaketa bat eskatzen du
eta hezitzaileentzat zer den garrantzitsua
definitzea.
Etorkizunera begira, zein dira
psikomotrizitatearen ikerketa ildoak?
Ikerketa norabide batean baino
gehiagotan doa. Batetik, praktika psikomotrizitateak haurrari buruzko ikerketa
bat irekitzen da: zer den haurra. Beste modu batera esanda, haurraren garapen
psikologikoaren ulermena gorputzaren eta ekintzaren bitartez. Gertaera horrek
haurrari eta hezitzaileari haurraren sozializazioaren bilaketa eta ikerketa
irekitzen dizkie. Izan ere, niretzat eskolak haurra hiritar bezala
prestatu behar du. Aldi berean, funtsezko aktibitate kognitiboak ere prestatzen
dizkio, ahaztu behar ez direnak, noski.
Norabide berean doan beste
ikerketa ildo bat eta profesionalen prestakuntzan asko aipatzen ez dena
hezitzailearen jarrera da. Izatearen eta irakastearen plazerean oinarritu behar
du. Pentsa zer esan nahi duen izatearen eta irakastearen plazer horrek
hezitzaileen prestakuntzan; zerbait potoloa.
Zeren gaur egun irakasle
edozein izan daitekeela pentsatzen da. Edukiak baldin baditu eta buru argia,
irakasle izan daiteke. Eta ez. Beharrezkoa da prestakuntza pertsonala izatea,
ezinbestekoa da.
|